چه کسی «پرتره مظفرالدین شاه» را می شناسد؟


خبرگزاری فارس – حوزه هنری: هفته گذشته خبر سرقت تابلوی «پرتره مظفرالدین شاه» اثر قاجار اثر کمال الملک در صدر رسانه ها قرار گرفت. بعدها اسنادی منتشر شد مبنی بر اینکه این نقاشی حدود ۲۲ سال پیش در حراج کریستی به قیمت ۴۴۶۵۰ پوند فروخته شد. جالب اینکه در حالی شبهه سرقت این تابلو از کاخ گلستان مطرح شد. مسئولان کاخ گلستان عموما وجود آن را در کاخ تایید نکرده و حتی احتمال جعلی بودن آن را مطرح کرده اند.

داستان در مورد چیست؟

دو کارشناس به نام‌های رضا کسروی و الناز بایرام زاده که به عنوان مقامات کاخ گلستان معرفی شدند، ابتدا از نبود تابلوی «پرتره مظفرالدین شاه» خبر دادند: «پرتره رنگ روغن مظفرالدین شاه در سال ۱۳۷۸ از این کاخ حذف شد. همچنین برای تایید این ادعا عکس سیاه و سفیدی از تالار درخشان کاخ گلستان منتشر شد که نشان می داد همان عکسی که در حراجی فروخته شده بود بالای یکی از درهای تالار نصب شده است. این خبر به دلیل فعالیت یکی از منتقدان خارجی کشف شد و به تدریج اکثر رسانه های کشور به آن واکنش نشان دادند و پیگیر کار سرقتی شدند.

نقاشی کمال الملک چه زمانی از کشور خارج شد؟

جست و جوی رسانه ای پای متولیان موزه را به این پرسش باز کرد، هرچند در روزهای ابتدایی مدیران کاخ گلستان وجود چنین اثری را تکذیب می کردند، اما انتشار اطلاعات این تابلوی رنگ روغن در سایت حراج کریستیز همه چیز را تغییر داد.

در سایت کریستی نوشته شده است که: تابلو اثری از کمال الملک است که در گوشه سمت چپ پایین تابلو امضای کمال الملک نقاش ایرانی دیده می شود. تاریخ نگاره به سال ۱۳۱۹ق/۱۹۰۱-۲م می باشد. در حراج سال ۲۰۰۰، قیمت تخمینی این نقاشی بین ۱۲۰۰۰ تا ۱۸۰۰۰ پوند بود، اما در نهایت به قیمت ۴۴۶۵۰ پوند فروخته شد.

پس از انتشار عکس هایی از اثر فروخته شده در حراج کریستیز در بریتانیا و خالی بودن جای این تابلو بر روی دیوارهای کاخ گلستان تهران، این سوال مطرح شد که این اثر کمال الملک کی و چگونه از ایران خارج شده است. در یک حراج معروف به پایان رسید؟

همان طور که در ابتدا گفته شد، مسئولان کاخ گلستان در اظهارات اولیه خود از وجود چنین تابلویی ابراز بی اطلاعی کرده و حتی احتمال جعلی بودن آن را نیز مطرح کردند. احمد دزوارایی که از اواخر دهه ۵۰ تا ۱۳۸۵ ریاست موزه کاخ گلستان را بر عهده داشت، وجود چنین تابلویی در این مجموعه را به طور کامل تکذیب کرد و ادعاهای مطرح شده در خصوص حذف این تابلو یا سرقت آن را تهمت و دروغ خواند.

عفرین امامی، مدیر مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان نیز در این خصوص گفت: از زمان باز شدن درهای عمومی کاخ گلستان و شماره گذاری املاک، چنین سرقتی گزارش نشده و این اثر جزو درهای عمومی نبوده است. از هیچ یک از متولیان ما و معلوم نیست این کار چگونه به وجود آمده است. ممکن است این اثر در زمان قاجاریه واگذار شده باشد یا به هر دلیلی از کاخ گلستان گرفته شده باشد و ما نمی‌توانیم تاریخ دقیقی برای آن ذکر کنیم، اما آنچه مشخص است این است که در چند سال گذشته سرقتی صورت نگرفته است. .

آیا سازمان میراث فرهنگی به راحتی می تواند آثار فروخته شده را به کشور بازگرداند؟

در همین رابطه سید محمد بهشتی، عضو شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری اظهار داشت: ابتدا باید بگویم وقتی فردی چنین ادعایی می کند باید مستندات آن را ارائه دهد.

وی در ادامه این سوال گفت: کشور ما عضو کنوانسیون استرداد اموال فرهنگی است و اگر اثری از میراث فرهنگی کشورمان در هر جای دنیا به نمایش گذاشته شود، سازمان میراث فرهنگی می تواند نسبت به ثبت نام اقدام کند. شکایت از پلیس اینترپل برای مصادره اثر و بازگرداندن آن به کشور مبدا.

عضو شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری خاطرنشان کرد: این آثار به راحتی از طریق ادعایی به کشور بازگردانده می شوند، همانطور که آثار سال ها پیش از موزه های ما به خارج از کشور منتقل و به موزه های ما بازگردانده شد. اگر کسی مدرکی مبنی بر مفقود شدن پرتره مظفرالدین شاه و فروخته شدن آن در حراج کریستی ارائه دهد، سازمان میراث فرهنگی به راحتی می تواند شکایت کند.

«پرتره مظفرالدین شاه» به صورت قاچاق از کشور خارج شد

سرانجام روز گذشته مرتضی ادیب زاده – مدیرکل موزه های وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی پس از بررسی اسناد و کالاهای ثبت شده در کاخ گلستان خروج این تابلوی قاچاق از کشور را تایید کرد. نام تابلوی “پرتره مظفرالدین شاه” تا سال ۱۳۱۷ در فهرست املاک کاخ گلستان ثبت شده بود و پس از آن دیگر اثری در فهرست املاک کاخ نیست.

وی برای روشن شدن موضوع نقاشی، برای بررسی چگونگی بیرون آمدن این اثر از کاخ گلستان و فروش بعدی آن در حراج کریستیز لندن در سال ۱۳۷۹، از نتایج بررسی های کارشناسی درباره اسناد املاک کاخ گلستان متعلق به سال های ۱۳۱۲، ۱۳۱۷ و ۱۳۱۷ استفاده کرد. ۱۳۶۱. حساب کاربری وی در اینستاگرام اینگونه درج شده است: نام تابلو و مشخصات دقیق آن شامل ابعاد (به همراه قاب) در سال ۱۳۱۲ ثبت شده است اما جزء املاک بنا به ثبت رسیده است. به عنوان خوابگاه (داخل ناصرالدین شاه) و نه کاخ اصلی و تالار درخشان. به نظر می رسد قبل از سال ۱۳۱۲ نقاشی های شاهان قاجار از تالار برلیان برداشته شده و در اوایل دوره پهلوی به ساختمان خوابگاه منتقل شده است.

به گفته ادیب زاده، در سال ۱۳۱۷ این تابلو (پرتره مظفرالدین شاه اثر کمال الملک) در میان اجناس انتقالی از کوی به کاخ گلستان ثبت شده است، اما در سوابق سال ۱۳۶۱ که مربوط به وزارت فرهنگ و هنر در آن زمان هیچ نشانی از نام وجود ندارد.

ادیب زاده مدیرکل موزه ها گفت: این تابلو قطعاً متعلق به کاخ گلستان است و در فاصله سال های ۱۳۱۷ تا ۶۱ از مجموعه کاخ خارج و سپس به صورت قاچاق از کشور خارج و به فروش رسید.

حراج کریستیز باید قبل از برگزاری حراج درباره این نقاشی از ایران سوال می کرد.

ادیب زاده با تاکید بر اینکه کارشناسان حراج کریستیز باید قبل از برگزاری حراج درباره این تابلو از ایران سوال می کردند، گفت: نکته مهم اکنون خروج غیرقانونی اثر است. بنابراین، این اداره کل بر اساس وظیفه ذاتی خود و بر اساس قوانین بین المللی، اقدامات لازم برای از سرگیری کار را در دستور کار خود قرار داده است.

حرف آخر این است که شواهد نشان می دهد اثری از مجموعه کریستیز به سرقت رفته است، نه خبری از جعل و نه چیز دیگری نیست. بی شک این اثر دارای اسنادی است که باید در کاخ گلستان موجود باشد، این اثر که یکی از آثار ملی محسوب می شود، به گفته کمال الملک تنها تابلویی است که این هنرمند بزرگ توسط مظفرالدین شاه کشیده است.

چه کسی از کار دزدیده شده خبر دارد؟

اگر معلوم شود اثر دزدیده شده کمال المک در زمان مدیریت سید محمد بهشتی به سازمان میراث فرهنگی فروخته شده است، بی شک مسئولیت این پرونده بر عهده وی خواهد بود. بهشتی معاون رئیس جمهور سابق (محمد خاتمی) به عنوان اولین رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بوده است. بهشتی در سال‌های ۱۳۷۶ تا ۱۳۶۲ این سمت را برعهده داشت و مرتضی کاظمی به عنوان معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد و علیرضا سامی آذر به عنوان مدیرکل اداره هنرهای تجسمی و سرپرست موزه هنرهای معاصر فعالیت داشتند. لازم به ذکر است که هر سه این افراد متولی حراج تهران هستند و در چند دهه گذشته نقش پر رنگی در اقتصاد هنرهای تجسمی کشور داشته اند. به نظر می رسد با توجه به دغدغه ها، نوع فعالیت ها و فعالیت این سه نفر و چند تن از دوستانشان در اقتصاد هنر کشور و ارتباط آن با حراج کریستیز، بعید است که از سرنوشت این اثر اطلاعی نداشته باشند.

این اثر را با شکایت به اینترپل برگردانید

علاوه بر اینکه این اثر در چه زمانی و توسط چه کسی از کشور حذف شده است، اکنون مهمتر از هر سؤال دیگری تلاش برای بازسازی آن است. برخی از محققان این نقاشی را رد کردند مجموعه صباح کویت آنها گرفتند. به گفته کارشناسان، مسئولان میراث فرهنگی باید با طرح شکایت به اینترپل، هر چه سریعتر این اثر را به کشور بازگردانند.

لازم به ذکر است که سه سال پیش – مرداد ماه ۱۳۹۸ – یکی از کارکنان کاخ گلستان از مفقود شدن تعدادی از آلبوم‌های عکس تاریخی این موزه خبر داد. این آلبوم ها مجموعه ای از عکس های دوران ناصرالدین شاه قاجار است که بسیاری از آنها را خودش گرفته است. موزه گلستان اعلام کرد که ناپدید شدن این عکس ها را به پلیس بین الملل اطلاع داده است. کاخ گلستان در سال ۲۰۱۳ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

انتهای پیام/